Mozart, Haydn en Beethoven in Wenen

Waarom Wenen en deze componisten

Drie componisten uit de klassieke periode zijn verbonden met Wenen: Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart en Ludwig van Beethoven. Musicologen noemen hen de Eerste Weense School, een term die in 1834 werd bedacht door Raphael Georg Kiesewetter. Soms wordt Franz Schubert eraan toegevoegd. Het was geen school in de zin van een formele lesgroep. Haydn en Mozart speelden soms samen kamermuziek, en Beethoven nam lessen bij Haydn. De naam bleef hangen, en concertprogramma's in de stad leunen nog steeds zwaar op hun werk.

Haydn, de oudere

Haydn werd geboren in 1732 en stierf in Wenen in 1809. Hij begon als koorknaap aan de Stephansdom, werkte een groot deel van zijn loopbaan als muziekdirecteur voor de familie Esterházy en groeide uit tot de meest gevierde componist van Europa. Hij wordt de vader van de symfonie en van het strijkkwartet genoemd, en dat is van belang voor een kamerconcert, omdat het strijkkwartet de vorm is die u het vaakst zult horen in een ruimte ter grootte van een kerk. Hij was een vriend en mentor van Mozart en een leraar van Beethoven.

Beethoven in Wenen

Beethoven werd geboren in Bonn en verhuisde op zijn 21e naar Wenen, waar hij compositie studeerde bij Haydn. Hij werd eerst bekend als virtuoos pianist en kreeg al snel steun van prins Lichnowsky, wiens mecenaat leidde tot zijn drie pianotrio's, de Op. 1-reeks uit 1795. Wenen werd voor het leven zijn thuisbasis. Zijn kamermuziekwerken, trio's en kwartetten passen bij een klein ensemble in een stenen ruimte. Zijn muziek bevindt zich in de overgang tussen de klassieke en de romantische periode.

Vivaldi's Vier Jaargetijden

Vivaldi was Venetiaan, geen Weense, maar De vier jaargetijden duikt vaak op in Weense programma's en staat ook op het programma van de Minoritenkirche. De vier vioolconcerten werden gecomponeerd rond 1718 tot 1723 en gepubliceerd in Amsterdam in 1725. Elk concert heeft een bijbehorend sonnet, wat ze tot een vroeg voorbeeld van programmamuziek maakt: je kunt de storm, de blaffende hond en het bevroren landschap in de noten volgen. Vivaldi zelf verhuisde op latere leeftijd naar Wenen, hopend op koninklijke steun, en stierf daar in 1741.

Twee requiems

Sommige data in de Minoritenkirche bevatten een requiem voor koor en orkest. Mozart begon het zijne in Wenen eind 1791 en liet het onvoltooid achter toen hij op 5 december van dat jaar stierf. Joseph Eybler en vervolgens Franz Xaver Süssmayr voltooiden het. Brahms' Ein deutsches Requiem is een ander werk: het is in het Duits geschreven, niet in het Latijn, is sacraal maar niet gebonden aan de kerkdienst, en duurt 65 tot 80 minuten. De eerste gedeeltelijke uitvoering vond plaats in Wenen op 1 december 1867 en verliep slecht door een fout van de paukenist.

De dichter aan de muur

De kerk herbergt een monument voor Pietro Metastasio, die vanaf 1729 hofdichter was in Wenen en daar in 1782 stierf. Componisten zetten zijn libretti bij de dozijnen op muziek: alleen al zijn Adriano in Siria werd door meer dan 60 van hen getoonzet. Mozart gebruikte een ouder Metastasio-libretto, grondig herschreven, voor La clemenza di Tito. Het reliëf wordt gewoonlijk beschreven als een voorstelling van Mozart en Haydn tussen degenen die rond de stervende dichter zijn verzameld. Of je de gezichten nu herkent of niet, het monument verbindt de kerk met de wereld van de Weense opera.

Lees verder: Minoritenkirche Wenen: wat je moet zien

Kamermuziekavond of kooravond

Kies op basis van het format. Een kamermuziekavond, zoals een strijkkwintet of een cello-ensemble, is intiem en klinkt goed in een gotisch schip. Een kooravond met orkest, zoals een requiem, is grootschaliger en plechtiger, en dat staat ook zo in het programma. Seizoensavonden met Pasen, Advent, Kerstmis en nieuwjaar hebben hun eigen sfeer. De boekingspagina voor elke datum vermeldt de uitvoerenden en de stukken voor zover aangekondigd, dus gebruik die om te beslissen, en beschouw de eerste twee of drie titels als de aanwijzing.

Voor wie dit niet is

Als je een bepaald beroemd werk gegarandeerd op een bepaalde avond wilt horen, is een kerkconcert met een wisselend programma misschien niet geschikt. Als je operaregie, kostuums of een diner wilt, is dit niet het juiste format. En als je een hekel hebt aan strijkers in een galmende ruimte, zal een stenen kerk je niet van gedachten doen veranderen. Het programma is hier de variabele. De ruimte, het gotische gewelf en het mozaïek, zijn de constanten, dus boek het net zozeer voor de setting als voor de partituur.