Minoritenkirche Wenen: wat je moet zien

De kerk in het kort

De Minoritenkirche staat aan de Minoritenplatz in het eerste district van Wenen, de Innere Stadt. Ze werd gebouwd door de minderbroeders, de franciscaner broeders die in het Latijn bekendstaan als de fratres minores, in Franse gotische stijl. Het is een van de eerste gotische kerken in oostelijk Oostenrijk, en ze vertoont nog steeds haar middeleeuwse vorm: een hoog dak, een slanke toren en een gebeeldhouwd hoofdportaal. Haar formele naam is de Italiaanse Nationale Kerk van Maria van de Sneeuw. Die tweede naam komt uit een later hoofdstuk in haar geschiedenis, en de gids hieronder volgt beide. Concertbezoekers komen binnen als gasten van een actieve kerk, dus het gebouw houdt zijn eigen ritme van diensten rond de avond.

De broeders arriveren

De minderbroeders werden in 1224 naar Wenen geroepen en bouwden een klein klooster en een kapel bij de nieuwe stadsmuur. Na stadsbranden in de jaren 1260 en 1270 legde koning Ottokar II van Bohemen de eerste steen van een grotere kerk. De kapel bleef ernaast behouden en werd later vergroot. Tussen 1596 en 1620 diende de kerk voor de protestantse eredienst, terwijl de broeders de mis bleven opdragen in vertrekken van hun klooster. Het klooster zelf werd vanaf 1892 afgebroken, maar de kerk heeft het overleefd. De kerk behield de naam van de orde lang nadat de broeders waren vertrokken. De eerste kapel werd ingewijd in 1251 en later vergroot en opnieuw toegewijd aan de heilige Catharina.

Een kerk in fasen gebouwd

De bouw liep generaties lang door. Het Ludwigkoor, toegevoegd aan de oostzijde, werd gebouwd tussen 1316 en 1328 en diende in de 14e en 15e eeuw als begraafplaats. Het hoofdportaal dateert van omstreeks 1350, en de kerk wordt gewoonlijk als dan voltooid beschreven. Het Ludwigkoor werd afgebroken bij de verbouwing van de jaren 1780, en funderingsmuren van het lange koor werden opnieuw gevonden bij de aanleg van de ondergrondse spoorweg in de jaren 1980. De kerk die u ziet is dus een middeleeuws gebouw met een ontbrekend uiteinde, en dat ontbrekende uiteinde maakt deel uit van haar verhaal. Middeleeuwse kerken werden vaak op deze stukje-bij-beetje manier gebouwd, eerst een schip en later een koor. Hertog Rudolf IV steunde de herbouw van kerk en klooster tussen 1340 en 1400.

Het hoofdportaal

Het centrale westportaal, omstreeks 1350, is het bekendste stuk middeleeuws beeldhouwwerk hier. Het ontwerp volgt een Frans patroon dat zeldzaam is in Oostenrijk, en het wordt toegeschreven aan een broeder genaamd Jacobus Parisiensis, Jacobus van Parijs. Het timpaan draagt een kruisiging met treurende vrouwen en een soldaat, en aan beide zijden staan figuren in de dagkanten. De gezichten zijn slank en de gewaden zijn fijn, waardoor kunsthistorici het als Frans van stijl lezen. Als u alleen tijd heeft om één ding buiten te bekijken, kijk dan hier. Kunsthistorici linken de stijl aan een minderbroederswerkplaats die tot ongeveer 1360 actief was. Op de centrale pijler staat de Maagd met haar kind.

De toren en de belegeringen

Een hoge, slanke toren staat vóór het oostelijke uiteinde en draagt nu een laag, plat dak. Dat is niet altijd zo geweest. Bij de eerste Ottomaanse belegering van 1529 gebruikten de verdedigers de toren als uitkijkpost, en Ottomaanse kanonnen schoten de top eraf. Hij werd hersteld in 1623 en verloor opnieuw zijn kroon bij de tweede belegering van 1683. Twee kanonskogels uit die jaren werden in 1875 in de muur boven het hoofdportaal gemetseld als aandenken. Kijk omhoog langs de façade en je vindt ze nog steeds. De toren is slank en hoog, en het is een van de eenvoudigste manieren om de kerk te onderscheiden tussen de daken van het eerste district.

De Italiaanse nationale kerk

In de jaren 1780 verplaatste keizer Jozef II de minderbroedersorde naar een ander gebouw en gaf de kerk aan de Italiaanse gemeenschap in Wenen. Zij noemden haar Maria Schnee, Onze-Lieve-Vrouw van de Sneeuw, naar het altaarstuk dat zij plaatsten, een kopie van een vereerd beeld in Rome. De kerk werd ook verbouwd. Johann Ferdinand Hetzendorf von Hohenberg verwijderde de barokke aankleding, brak het Ludwigkoor af en sloot het oostelijke uiteinde af met een vlak gewelf. Dat verklaart waarom een kerk die buiten zo middeleeuws oogt, vanbinnen zo sober en helder is. De formele naam Maria Schnee is gebleven, hoewel de Minoritenkirche de naam is op het plein. Priester Clemens Maria Hofbauer leidde de kerk van 1808 tot 1813.

In de hal

Binnen is het een hallenkerk met drie beuken van gelijke hoogte, met ribgewelven die opstijgen uit gebundelde pijlers zonder kapitelen. Enkele van de getraceerde vensters zijn middeleeuwse originelen. Een stenen beeld van de Maagd, de Madonna della Famiglia, dateert van omstreeks 1350. Het hoogaltaar is een neogotisch werk van Hetzendorf. De muren dragen geschilderde wapenschilden van adellijke families. Het is een sobere, hoge ruimte, en het steen geeft haar de resonantie die concertbezoekers noemen. Kijk omhoog en volg de ribben van het gewelf van pijler naar pijler. Het altaarstuk is een kopie van het Maria Schnee-beeld dat in Santa Maria Maggiore in Rome wordt vereerd.

Het mozaïek van het Laatste Avondmaal

Aan een zijmuur hangt een levensgroot mozaïekkopie van Leonardo da Vinci's Laatste Avondmaal, ongeveer 9 meter breed. Het werd gemaakt door de Romeinse mozaïekkunstenaar Giacomo Raffaelli onder Napoleons bewind, pas voltooid na Napoleons val, gekocht door de Oostenrijkse keizer en later aan deze kerk geschonken. Het werd in de jaren 1840 op de muur aangebracht. Het is het meest opvallende object in het gebouw, en het heeft zijn eigen gids op deze site, met de data en afmetingen in detail. Deze pagina verwijst er alleen naar. Ferdinand I betaalde de kosten van het plaatsen.

Lees verder: Het Laatste Avondmaal-mozaïek in Wenen

Het Metastasio-monument

Aan de tegenoverliggende wand staat een marmeren monument voor Pietro Metastasio, de hofdichter van Wenen, vervaardigd door de beeldhouwer Vincenzo Luccardi. Metastasio kwam in 1729 of 1730 naar Wenen als hofdichter en stierf er in 1782. Zijn libretto's werden door vele componisten op muziek gezet, en daarom hoort een monument voor een dichter thuis in een kerk waar nu concerten worden gegeven. Een reliëf erop wordt gewoonlijk beschreven als een voorstelling van componisten onder de rouwenden, onder wie Mozart en Haydn. De dichter zelf ligt begraven in een andere Weense kerk. Het monument werd opgericht in 1855. In het centrale reliëf is te zien hoe paus Pius VI de stervende dichter zegent.

Minoritenplatz en de route erheen

Het plein buiten is een van de oudste openbare pleinen van Wenen. Het wordt omzoomd door paleizen en op nummer 1 staat het Oostenrijkse Staatsarchief. Kleine monumenten op het plein eren de schilder Rudolf von Alt, de priester Clemens Maria Hofbauer en de politicus Leopold Figl. De kerk ligt in de Innere Stadt, dus de meeste hotels in het centrum liggen op korte wandelafstand of op één korte rit. Plan uw route met de routeplanner van het openbaar vervoer van de stad voor de dag waarop u reist, en laat tijd om over het plein te wandelen voordat de deuren opengaan. Het plein heeft zijn eigen gids op deze site. Het Staatsarchief, opgericht in de 15e eeuw, is gevestigd in een gebouw uit 1901.

Voor wie dit niet is

Deze gids beschrijft een kerk, en de boeking is voor een concert. Als je een begeleide historische rondleiding door het gebouw wilt, dan is dit ticket niet wat je zoekt, want de toegang geldt alleen voor het concert en fotograferen binnen is niet toegestaan. Wil je het mozaïek bij daglicht zien zonder concert, informeer dan naar de eigen bezoekregeling van de kerk, want die valt niet onder dit ticket. En als je alleen geïnteresseerd bent in gotische architectuur, is een wandeltocht misschien meer iets voor jou. Is het concert het doel, dan krijg je het gebouw erbij. De openingstijden van de kerk zijn de verantwoordelijkheid van de kerk zelf, dus vraag het daar.